موج یک‌میلیونی «رای لیستی» و تغییر موازنه قوا در مجلس دهم

نتایج نهایی انتخابات مجلس دهم اعلام شد و پیشبینی می‌شود که شورای نگهبان قریب به اتفاق آن را تایید کند. احتمال ابطال نتایج در حوزه‌های انتخاباتی بسیار کم است و حداکثر شاید در چند حوزه این اتفاق رخ دهد. در دور اول، ۲۲۱ نماینده به پارلمان راه یافتند. سرنوشت ۶۹ کرسی دیگر در دور دوم انتخابات معلوم می‌شود که قرار است در نیمه دوم فروردین ماه سال ۹۵ برگزار شود.

D45A6F10-218C-4A1F-96CB-850D89ED1B32_w640_r1_s

نمودار زیر ترکیب سیاسی منتخبان مرحله اول انتخابات مجلس دهم را تشکیل می‌دهد. معیار‌ها برای سنجش موضع سیاسی منتخبان مجلس در دور اول، مواردی چون تعلق به فهرست ائتلاف اصلاح طلبان- اعتدالی‌ها و ائتلاف بزرگ اصول گرایان، سوابق و گرایش سیاسی، حمایت‌های محلی اصول گرایان و یا اصلاح طلبان بوده است. البته این ارزیابی یک برآورد احتمالی است و دقت آن بعد از شروع به کار مجلس دهم مشخص می‌شود. 

ائتلاف بزرگ اصول گرایان برای کل کشور ۲۲۶ کاندید و ائتلاف اصلاح طلبان و اعتدالی‌ها موسوم به لیست امید ۲۲۷ کاندید معرفی کرده بود. در حوزه‌های دیگر یا منفرد‌ها رقابت می‌کردند یا کاندیدا‌هایی که از سوی جریان‌های محلی دو جناح اصلی نظام معرفی شده بودند.

34

اصلاح طلبان و اعتدالی‌ها همراه با یاران علی لاریجانی یک کرسی بیشتر (۹۸ در برابر ۹۷) رای آوردند. ولی در مرحله اول هیچکدام از بازیگران انتخاباتی نتوانستند چهره غالب پیدا کنند. به لحاظ سیاسی و بخصوص در تهران ائتلاف اصلاح طلب-اعتدالی و لاریجانی کامیابی محسوسی داشت. ژنرال‌های اصول گرایان از ورود به مجلس دهم محروم شدند. شاخص‌ترین چهره اصول گرایان برای ورود به مجلس دهم علاء الدین بروجردی است که باید در دور دوم انتخابات در بروجرد رقابت کند.

در مجموع در کل کشور هر دو ائتلاف پیروزی‌ها و شکست‌هایی را تجربه کردند و فعلا هیچ‌یک را نمی‌توان به شکل مطلق برنده و یا بازنده دانست. اصلاح طلبان و اعتدالی‌ها در رقابت سیاسی پیروز شدند. اما از منظر فنی انتخابات و توجه به این واقعیت که تعیین کننده نهایی خط مشی مجلس جریانی است که اکثریت عددی در کرسی‌ها را در اختیار دارد، فعلا وضعیت نامشخص است و ائتلاف اصلاح طلب-اعتدالی و علی لاریجانی نتوانسته است اکثریت مجلس دهم را در اختیار بگیرد.

برگزاری انتخابات مرحله دوم و همچنین سمت‌گیری منفرد‌ها فرجام ماجرا را مشخص می‌سازد. هر دو ائتلاف یاد شده بخت دست پیدا کردن به اکثریت مجلس را دارند.

از آنجاییکه گرایش غالب در منفرد‌ها به میانه روی نزدیک‌تر است، احتمال اینکه ائتلاف اصلاح طلب-اعتدالی، مجلسی تا حدی همسو با دولت تشکیل دهند، به طور نسبی بیشتر است. اما این امکان هم وجود دارد که اصول گرایان اکثریت عددی را از آن خود سازند. فعلا وضعیت مبهمی بر آرایش نیرو‌ها در مجلس حاکم است.

از زاویه‌ای فضای روانی و امکانات در اختیار اصلاح طلبان و اعتدالی‌ها با توجه به شرایط بسیار نابرابری که بر فضای انتخاباتی حاکم بود، برنده محسوب می‌شوند. همچنین از شمار چهره‌های وابسته به اصول گرایان افراطی کاسته شده است، و بیشتر اصول گرایان رای آورده از بخش‌های سنتی و میانه این جریان هستند.

میزان مشارکت 

نرخ رسمی مشارکت ۶۲ درصد اعلام شده است. علی‌رغم شور و هیجانی که بر فضای انتخاباتی در روز‌های آخر حاکم شد، میزان مشارکت اعلامی ۲ درصد کمتر از انتخابات مجلس نهم است که نیرو‌های اصلاح طلب و معترض به وضع موجود حضوری در رقابت‌ها نداشتند. البته در انتخابات مجلس نهم کاندیدا‌های منفرد که خارج از دو فهرست اصلی اصول گرایان بودند، حضور پر رنگی در کارزار انتخاباتی داشتند و در ‌‌نهایت نیز بر بیش از ۱۰۰ کرسی مجلس تکیه زدند. در این دوره الگوی رفتاری رای دهندگان تغییر پیدا کرده است. در انتخابات مجلس نهم شهرستان‌ها بیشتر فعال بودند و رقابت‌ها در شهر‌های کوچک و با جمعیت زیر یک میلیون نفر داغ بود. اما در انتخابات مجلس دهم رقابت‌ها به طور نسبی در تهران و دیگر مراکز استان‌ها پر شور‌تر برگزار شد و میزان مشارکت افزایش یافت. البته باید توجه کرد در این دوره آمار اعلام شده واجدین شرایط حق رای نزدیک‌تر به میزان واقعی بر اساس نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰ بود. در انتخابات سال ۹۰ نزدیک به دو میلیون نفر آمار رسمی فوق از میزان واقعی کمتر بود. نرخ مشارکت واقعی در انتخابات مجلس نهم ۶۱ درصد بود که برابر نرخ واقعی مشارکت در انتخابات مجلس دهم است. مشارکت در استان تهران رشد چشمگیری داشت و از ۳۷ درصد تقریبا به ۵۳ درصد افزایش یافت.

در عین حال باید توجه داشت سابقه انتخابات در ایران نشان می‌دهد لزوما دو قطبی شدن و افزایش بعد رقابتی انتخابات، لزوما به افزایش نرخ مشارکت منجر نمی‌شود. تعداد کل رای‌های ماخوذه در انتخابات مجلس پنجم (۷۱ درصد) هنوز رکود دارد است و بیش از انتخابات مجلس ششم است. نرخ مشارکت در انتخابات مجلس اول که آزاد‌ترین انتخابات مجلس بعد از انقلاب بود، در حدود ۵۲ درصد است. در این دوره مشابه انتخابات ریاست جمهوری سال ۹۲، بیشتر رای‌های سیال (شناور) نیز در شهر‌های بزرگ به نفع ائتلاف اصلاح طلبان و اعتدالی‌ها در صندوق‌ها ریخته شد.

نقش فعال شبکه‌های اجتماعی مجازی

در این دوره عرصه تبلیغات شهری و خیابان‌ها بیشتر در کنترل اصول گرایان بود و امکانات تبلیغاتی و لجستیکی بیشتری داشتند. اما مزیت اصلاح طلبان و اعتدالی‌ها در سرمایه اجتماعی و فضای سایبر بود. شبکه‌های اجتماعی مجازی و بخصوص تلگرام عملا فضا را برای شکل‌گیری شبکه حامیان فهرست امید مهیا ساختند. این اتفاق تاثیرگذاری فناوری‌های اطلاعاتی در کمپین‌های انتخاباتی را نشان داد.

بلوغ سیاسی شهروندان تهرانی و پدیده رای لیستی

در این دوره برای نخستین بار در تاریخ انتخاباتی ایران رای دادن به فهرست کامل بر اساس اعتماد به احزاب و رهبران سیاسی در دستور کار نزدیک به یک میلیون نفر از شهروندان تهرانی قرار گرفت. برای درک اهمیت این شبکه کافی است توجه شود که اگر سیصد هزار نفر شمار رای دهندگان به فهرست کامل امید کاهش می‌یافت، ترکیب منتخبان تهران تغییر پیدا می‌کرد. حتی اگر ۵ نفر از اصول گرایان و بخصوص چهره‌های شاخص و تاثیرگذار آن به مجلس راه می‌یافتند، شرایط بر عکس می‌شد و مجلسی مشابه مجالس هفتم و هشتم شکل می‌گرفت.

در دوره‌های قبل و بخصوص انتخابات مجلس ششم نیز رای لیستی مورد توجه بود ولی در این حد نبود که پر کردن کامل برگه رای مورد توجه بخش قابل اعتنایی از رای‌دهندگان قرار بگیرد. همچنین در دوره‌های قبلی اکثریت کاندیدا‌ها در تهران کمابیش شناخته شده بودند، ولی در این دوره قریب به دو سوم فهرست امید در شهر تهران را کاندیدا‌های ناشناخته و فاقد تجربه سیاسی تشکیل می‌دادند. این پدیده رویداد مهمی در ایران است که بلوغ و شکوفایی سیاسی شهروندان تهرانی را به نمایش می‌گذارد. شبکه اجتماعی شکل گرفته در صورت استمرار ظرفیت قابل توجهی برای فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی است. رای دادن کامل به رای لیستی در شهر‌های دیگر با استقبال بالا مواجه نشد. فقط در شهر اصفهان کاندیدا‌های فهرست امید توانستند ۶۰ درصد کرسی‌ها را بدست آورند.

اثرگذاری خاتمی 

در این دوره از انتخابات هم به لحاظ شمار کاندیدا‌ها وهم جمع آوری رای مشخص شد که اعتدالی‌ها ظرفیت قابل اعتنایی به صورت مستقل ندارند. نقش اصلی در کامیابی نسبی ائتلاف را اصلاح طلبان ایفا کردند. در این میان نقش محمد خاتمی پر رنگ بود و حداقل در تهران رهبری شکل گیری و هدایت شبکه رای لیستی را مدیریت کرد. این اتفاق نشان داد محدودیت‌ها و تنگناهای اعمال شده بر خاتمی محبوبیت اجتماعی‌اش را افزایش داده است. البته دولت و روحانی نیز در گرم کردن فضا موثربودند و بخصوص در تضمین نسبی سلامت انتخابات نقش ایفا کردند. البته دولت آقای روحانی در زمینه آزادی انتخابات و جلوگیری از رد صلاحیت‌های گسترده ناکامی بزرگی را تجربه کرد.

زنان

همانگونه که پشبینی می‌شد، درصدد کرسی‌های زنانه در مجلس نزدیک به شکستن رکورد بعد از انقلاب است. در مرحله نخست ۱۴ نماینده زن وارد مجلس دهم شده‌اند که برابر تعداد نمایندگان زن مجلس پنجم است. نمودار زیر نشان می‌دهد که ترکیب جغرافیایی منتخبان زن چگونه است.

از جمع فوق، ۱۱ نماینده زن گرایش اصلاح طلب دارند. دو نفر جزو منفرد‌ها بوده و یک نفر نیز از نیرو‌های نزدیک به اصولگرایان است.

AE18BC99-C616-433D-9832-D50CDB4685F3_w640_s

۸ کاندید زن در مرحله دوم رقابت‌های انتخاباتی در شهر‌های شبستر، شهرضا، ایلام، بروجن، خرم آباد، بروجرد، ساوه و تبریز حضور دارند. بنابراین به صورت تقریبا قطعی می‌توان گفت بیشترین حضور زنان در مجلس بعد از انقلاب رخ خواهد داد اما احتمال اینکه رکورد ۲۰ نماینده در زمان نظام پهلوی را بشکند، کم است.

چشم‌انداز پیش‌رو

۶۸ کرسی باقیمانده و همچنین سمت گیری نهایی کاندیدا‌های منفرد نقش مهمی در سیمای نهایی مجلس دهم خواهد داشت. در مرحله دوم اصلاح طلبان و اعتدالی‌ها تقریبا در ۳۹ کرسی، اصول گرایان در ۴۲ کرسی و منفرد‌ها در ۴۴ کرسی امکان رقابت خواهند داشت. معمولا به لحاظ تاریخی در مرحله دوم میزان مشارکت از مرحله اول پایین‌تر است واین عامل به نفع اصول گرایان عمل می‌کند. اما این دوره ویژگی‌های متمایزی دارد. ممکن است اصلاح طلب‌ها واعتدالی‌ها بتوانند با انرژی بدست آورده از انتخابات تهران حضور بهتری در مرحله دوم داشته باشند. در کل بخت اینکه مجلسی همسو با سیاست‌های کلان دولت شکل بگیرد، وجود دارد ولی در عین حال ممکن است اصول گرایان اکثریت عددی را بدست آورند. به نظر می‌رسد منفرد‌ها (مستقل‌ها) و سمت گیری‌های آن‌ها در ‌‌نهایت نقش تعیین کننده را ایفا کند.

Posted in سیاسی permalink

About Afshari

در سا ل1352 در خانواده ای فرهنگی در شهر قزوین چشم به دنیا گشودم. پدرم دبیر ادبیات و صاحب یک هفته نامه محلی است. تا پایان دبیرستان در قزوین بر کشیدم. کتابخانه پدر پناهگاهم بود و ارتباط با دوستان و فامیل گرمابخش زندگی ام. به ورزش ، سیاست و مطالعه از ابتدا علاقمند بودم. کوهنوردی تا حدودی حرفه ای را از نو جوانی شروع کردم. در سال 1370 در رشته مهندسی صنایع دانشگاه پلی تکنیک قبول شدم. ورود به سیاسی ترین دانشگاه ایران فرصت تحقق به انگیزه ها و آرزو هایم بخشید. از فعالیت های فرهنگی در خوابگاه شروع کردم و سپس حضور در شورای صنفی دانشکده و سرانجام در انجمن اسلامی دانشجویان . در سال 1374 به عضویت شورای مرکزی انجمن اسلامی انتخاب شدم. در پایان آن دوره طعم اولین تجربه بازداشت و سلول انفرادی را در زندان توحید چشیدم . در سال1375 برای اولین بار به جمع شورای مرکزی دفتر تحکیم وحدت برگزیده شدم. همان سال مسئول بخش دانشجویی ستاد سید محمد خاتمی نیز شدم. برای راه اندازی راهی جدید شروع کردیم ولی پیروزی دور از انتظار غافلگیرم کرد. در سا ل1376 مجددا برای تحصیا در دوره فوق لیسانس به دانشگاه پلی تکنیک برگشتم . دو دوره دیگر را در شورای مرکزی انجمن این بار در مسند دبیری گذراندم. سال 1377 دوباره به مرکزیت دفتر تحکیم وحدت بازگشتم که تا سال 1380 ادامه یافت. تا سال 1379 به اصلاحات در درون قانون اساسی باور داشتم و همه هم و غمم را بر این پروژه گذاشتم. اما پس از تجربه نا فرجامی کوی دانشگاه ، زندانی شدن چهره های مورد توجه مردم و سرانجام از دستور کار خارج شدن دیدگاه انتقادی پیدا کردم وبعد به اصلاحات ساختاری و تغییر قانون اساسی گرایش پیدا کردم. شرکت در کنفرانس برلین راهی زندان اوینم کرد. بعد از دو ماه بازداشت موقت دوباره آزا دشدم ولی سخنرانی هی ارادیکال و بخصوص نقد صریح وبی پرده خامنه ای باعث شد تا همراه با مهندس سحابی اولین طعمه اطلاعات موازی در بازداشتگاه 59 بشوم. تجربه ای سخت و هولناک و توام با شکنجه های فیزیکی و روانی را از سر گذارندم. در میانه راه کم آوردم وشکستم . حاصل آن تن دادن به مصاحبه اجباری و توبه آمیز بود. بار سنگینی بود اما به لطف خدا توانستم خود را در درون بازداشتگاه بازسازی کنم و به مقاومت دوباره روی بیاورم. نتیجه جبران کار و افشاگری از دورن بازداشتگاه 59 بود. اما یازده ماه پشت سر هم در سلول انفرادی و انزوای گزنده آن سپری گشت. پس از آزادی با وثیقه 200 میلیون تومانی حکم دادگاه برلین قطعی شد و همراه با محکومیت یک ساله در خصوص کوی دانشگاه ، در مجموع دو سال را در بخش عمومی اوین گذارندم. پس از آزادی فوق لیسانس را تمام کردم و با همسر دوست داشتنی و یکی از بزرگترین سعادت های زندگی ام ازدواح کردم. دوباره در سال 1383 به عضویت شورای مرکزی دفتر تحکیم وحدت انتخاب شدم. پس از د و سال کار در محیط های صنعتی ، مجددا دادگاه انقلاب 6 سال حبس برایم صادر نمود. این مساله و همچنین برنامه ام برای ادامه تحصیا در مقطع دکتری پایم ر ابه مهاجرت کشاند. در سال 1384 از ایران خارج شدم .سه ماه در ایرلند بودم و بعد به آمریکا رفتم. اکنون کاندیدای دکتری در رشته مهنسدی سیستم در دانشگاه جرج واشنگتن هستم و به زندگی مشعول. در حوزه سیاسی ، نوشتاری و تحقیقات تاریخ معاصر فعال هستم. در کل اگر چه سخت خودم را می توانم مقید به جمعی خاص بکم. اما گرایش به روشنفکری دینی دارم. قائل به سکولاریسم به معنای تفکیک دین و دولت. هوادار لیبرالیسم سیاسی هستم اما در حوزه اقتصاد به سوسیالیسم را می پسندم. جهان وطنی وشهروند جهانی بودن نیز دیگر باور هویتی من ضمن پابندی و احساس غرور از هویت ملی ایرانی ام است.

Comments are closed.