آیا بحران ساختاری جمهوری اسلامی بدخیم است؟

بحران مزمن و تعارض ساختاری اسلامیت و جمهوریت ویا نهاد ولایت فقیه با ریاست جمهوری و مجلس یکی از ویژگی های نظام سیاسی ایران است. این بحران در طول ۳۷ سال گذشته به درجاتی وجود داشته ودر روندی پر فراز و نشیب استمرار یافته است. حال با درک واقعیت یاد شده این سئوال مطرح می شود که آیا چنین بحرانی منجر به زوال تدریجی جمهوری اسلامی می شود؟ به عبارت دیگر در چه شرایطی این بحران و تعمیق شکاف بین نهاد های انتخابی و انتصابی منجر به فروپاشی و یا تغییر نظام می گردد؟ آیا اساسا چنین اتفاقی می تواند رخ دهد؟

javanenghelabi-emam-khomeini

از آنجاییکه بحران لزوما به مرگ منجر نمی شود و علاوه بر تهدید، فرصتی برای رشد نیز میباشد، لذا تاثیر بحران فوق لزوما فرسوده سازی فزاینده و ترمیم ناپذیر جمهوری اسلامی نیست. این بحران از عوامل اصلی شکل گیری و بروز حاکمیت دوگانه به عنوان ابزاری برای تحقق مطالبات نیرو های معترض و حاکمیت ملی شده است. قائلان به رویکرد های رفورمیستی وبخصوص اصلاحات پارلمانتاریستی این دوگانگی را پایه راهبرد و برنامه سیاسی مطلوب خود ساخته اند. اما آنها نیز به دلایل متعدد مخالف ساختار شکنی و تغییر اساسی نظام حکومتی هستند. آنها به بقای اصل نهاد ولایت فقیه باور داشته و تنها بر سر حامل و منتفعان و تفسیر از دامنه شمول و گستردگی آن در نظام سیاسی با اصول گرایان اختلاف نظر دارند. Continue reading

کندی فزاینده کلید روحانی

این روز ها دولت روحانی در حال تجربه کردن سرسختی چالش های برآمده از تقابل نهاد ولایت فقیه و واقعیت های عرصه سیاسی است. در دوره پیشا برجام به دلیل نیاز به دولت به جز هیاهو های تعدیل کننده دلواپس ها مانع جدی از سوی نظام پیش روی دولت نبود. همچنین افکار عمومی نیز توقعاتش را موکول به تحقق برجام کرده بود.

اینک آن دوره به پایان رسیده و هنگام عمل کردن دولت به وعده ها فرارسیده است. اما رصد کردن اوضاع نشان می دهد کلید بنفش معجزه گر ادعایی کفگیرش به ته دیگ خورده و دچار کندی فزاینده شده است.

111861_463

در این شرایط عده ای از مدافعان برنامه اعتدال و حامیان اصلاح طلبی پارلمانتاریستی باز به حربه نخ نمای آرامش و کاهش مطالبات متوسل شده اند. آنها در صورتبندی غلط تقاضا برای تحقق مطالبات و اجرای وعده ها را برنامه جناح مقابل توصیف می کنند و حل مشکلات کشور را زمان بر می دانند که ممکن است که به دور اول ریاست جمهوری روحانی دست ندهد! Continue reading

تعارض غیر قابل حل اسلامیت و جمهوریت

سالروز رفراندوم جمهوری اسلامی در دوازدهم فرودین ۱۳۵۸ فرصتی برای بررسی تعارض ساختاری در ساختار قدرت است. سی و هفت سال پیش در چنین روزی با هدایت آیت الله خمینی همه پرسی برای انتقال قدرت از نظام شاهنشاهی پهلوی به جمهوری اسلامی برگزار شد. در آن زمان تعریف مشخص وروشنی از جمهوری اسلامی وجود نداشت..دخالت آیت الله خمینی و تاکید محکم وی بر “جمهوری اسلامی نه یک کلمه کم نه یک کلمه زیاد”باعث شد تنها گزینه مبهم جمهوری اسلامی در برابر بقای نظام پهلوی پیش روی رای دهندگان باشد. در واقع آنها بین تغییر وتداوم سلطنت محمد رضا شاه پهلوی به شیوه ای سلبی انتخاب کردند. در چنین فضایی و با حمله تند آیت الله خمینی و حامیان خط وی به نیرو های انقلابی که گزینه های دیگری را طرح می کردند، رفراندوم در شرایطی برگزار شد که فاصله چشمگیری با موازین انتخابات آزاد و منصفانه داشت. در فضای آن روزبا توجه به غلبه گرایش انقلابی در جامعه طبیعی بود که اکثریت به جمهوری اسلامی رای دهند. البته اعتبار رای موافق ۹۸ درصد مورد تردید جدی است و بعید به نظر می رسد واقعیت داشته باشد. ولی رای اکثریت وقت جامعه ایران به عبور از نظام پهلوی منطقی و موجه به نظر می رسد.

298530_589

ابهام و سردرگمی در ترکیب ناسازواره اسلامیت و جمهوریت از ابتدا بنای معیوبی را پایه گذاشت که تا به امروز از تعارض ساختاری و ناهمگونی بین اسلامیت وجمهوریت و در بعدی دیگر بین سنت و مدرنیته رنج می برد. این دوگانگی در قانون اساسی نیز منجر به تفاسیر متفاوت و بل متضاد گشته است. Continue reading

ولی فقیه سوم؛ تشدید شکاف بین خامنه‌ای و رفسنجانی

اختلاف نظر سید علی خامنه‌ای و اکبر هاشمی رفسنجانی وارد مرحله جدیدی شده است. اگرچه برخوردهای کنترل شده آنها تا کنون بافت دوگانه “همنشینی ظاهری” و “مصاف پنهانی” را حفظ کرده است، اما نزدیک‌تر شدن موعد انتخاب ولی فقیه سوم می‌تواند به فاکتور تغییر دهنده بازی بدل شود. حمله تند خامنه‌ای بر سر برنامه موشکی و عقب‌نشینی صریح رفسنجانی چه بسا نقطه آغاز مرحله جدید باشد.

Ayatollah Ali Khamenei and Akbar Hashemi Rafsanjani
آنها در پنجمین دوره انتخابات مجلس خبرگان، رویکرد متفاوت و متضادی را به نمایش گذاشتند. نزدیکان خامنه‌ای با برجسته کردن “فتنه اکبر” پیشاپیش برنامه احتمالی رفسنجانی و نیرو های همسو برای تغییر ترکیب مجلس خبرگان را با مانع جدی مواجه ساختند. در ادامه شورای نگهبان با رد صلاحیت گسترده امکان تغییر بزرگ در عملکرد مجلس خبرگان و اکثریت آن را منتفی ساخت. رفسنجانی فقط توانست با حمایت از فهرست خبرگان مردم، جمعی از نیروهای همسو را وارد مجلس کند که امکان بالقوه تشکیل یک فراکسیون حداکثر ۲۰ نفره را دارد. رای نیاوردن محمد تقی مصباح یزدی، محمد رضا مدرسی یزدی و محمد یزدی در استان تهران به لحاظ روانی او را تقویت کرد. اما قطعیتی وجود ندارد که هاشمی بتواند فراکسیون تشکیل بدهد. همچنین نیروهای مخالف بعد از تجربه انتخابات خبرگان زاویه بیشتری با او پیدا کرده و به سمت تقابل گسترده‌تر حرکت خواهند کرد. Continue reading

خامنه‌ای، هاشمی رفسنجانی و انتساب «خیانت»

آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با جمعی از ذاکران و مداحان در روز یازدهم فروردین واکنش تندی به توئیت منتشر شده در حساب کاربری اکبر هاشمی رفسنجانی نشان داد. در این توئیت ذکر شده بود که«دنیای فردا، دنیای گفتمان‌هاست، نه موشک‌ها.»

البته هاشمی رفسنجانی بعدا مدعی شده است که این حساب توسط یکی از دوستداران وی منتشر می‌شود! و محتوای آن ارتباطی با او ندارد! همچنین حساب توئیتری نیز با اصلاح سخن قبلی موشک‌ها را به موشک‌های قاره‌پیما و بمب‌های اتمی تغییر داده است.

37C68A6A-4690-426C-BD27-347223C2327D_w640_r1_s

رهبری در موضعگیری تند ضمن انتقاد از افرادی که آینده را «دنیای مذاکره می‌دانند و نه موشک»٬ طرح‌کنندگان این نوع سخنان در صورتی که آگاهانه حرف زده باشند را به «خیانت» متهم کرد. وی همچنین اظهار داشت: «روزگار، روزگار همه چیز است وگرنه به راحتی و به صراحت حق ملت را خواهند خورد». Continue reading

مناسبات خامنه ای و مصباح، دعاگویی برای استمرار ولایت

مناسبات خامنه ای و محمد تقی مصباح یزدی از موضوعات مورد توجه اهالی سیاسی و رسانه ها است . تا کنون غالبا تصور می شده رابطه این دو بر اساس نیاز و  منافع مشترک در عرصه سیاسی است. مصباح یزدی در دوران رهبری آیت الله خمینی مورد اقبال نبود  ودر حاشیه قرار داشت. نزدیکان آیت الله خمینی به دلیل کناره گیری  از مبارزات سیاسی در دهه پنجاه نظر  نظر منفی نسبت به او داشته و وی را خارج از دایره انقلابی ها می دانستند. ازاینرو مصباح مسئولیتی در نظام اعم از نمایندگی مجلس و خبرگان و یا نمایندگی ولی فقیه در آن زمان بر عهده نداشت. اما در عین حال از ظرفیت وی برای بحث و مهار نظری دگر اندیشان استفاده می شد.

139764_780

به عنوان مثال در این خصوص می توان به حضور  در جلسات مناظره با اعضای حزب توده در تلویزیون اشاره کرد. همچنین فرصت های ویژه ای در حوزه علمیه قم در اختیار مصباح یزدی قرار گرفت. در دهه شصت وی توانست  بخش آموزش در مؤسّسه در راه حق، دفتر همکارى حوزه و دانشگاه و بنیاد فرهنگى باقرالعلوم  را راه  بیاندازد. Continue reading

جدا شدن مسیر دولت روحانی از مجموعه‌های تحت کنترل ولایت فقیه

بیش از دو ماه از اجرای توافق جامع هسته‌ای می‌گذرد. چشم‌انداز پیش رو نیز دستکم در کوتاه‌مدت تأیید کننده تداوم اجرای آن است. ولی این واقعیت باعث نشده است تا کشمکش‌ها در درون بلوک قدرت در خصوص برجام فرو بنشیند. البته این اختلافات بر سر خود برجام نیست بلکه پیامدهای آن در سیاست خارجی و داخلی محل نزاع را تشکیل می‌دهد. بخش مسلط قدرت و هر دو جناح اصل مصالحه اتمی و کشیدن ترمز ماجراجویی هسته‌ای را در ماه‌های پایانی ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد پذیرفته بودند.

DFD2FB84-8180-46AB-B1AF-BD7CD9C0220B_w640_r1_s

این تصمیم باعث شد تا فرصتی برای ریاست جمهوری حسن روحانی فراهم شود و با استقبال افکار عمومی از کاندیدایی که وعده رفع تحریم‌ها و تنش‌زدایی در رابطه با غرب را می‌داد، راهی ساختمان خیابان پاستور شود. همچنین نظام مأموریت معامله هسته‌ای در چارچوب حفظ زیرساخت‌های اتمی را به وی سپرد. Continue reading

جانشین خامنه‌ای؛ از دودکش خبرگان دود برای چه کسی برخواهد خاست؟

آیت‌الله خامنه‌ای در آخرین دیدار با اعضای خبرگان چهارم بر اجتناب از مصلحت اندیشی و رودربایستی در انتخاب رهبر آینده و رعایت ملاک‌های انقلابی توسط مجلس خبرگان تصریح کرد. این تاکید در کنار دیگر قرائن و موضع گیری‌ها این فرضیه را قوت می‌بخشد که او مرگ را در کمین خود می ‌پندارد. انتشار عکسی از هاشمی شاهرودی در کنار آیت‌الله خمینی و خامنه‌ای، بحث تعیین رهبر آینده را جدی‌تر ساخته است. ازاین رو احتمال اینکه مجلس خبرگان پنجم عهده‌دار تعیین جانشین رهبری شود زیاد است هرچند هنوز قطعیتی در این زمینه وجود ندارد.

ali-Khamenei-2

علی‌رغم اینکه شایعات زیادی پیرامون بیماری خامنه‌ای مطرح است و برخی از سال پیش مدعی شده‌اند که او دو سال بیشتر عمر نخواهد کرد، هنوز شواهد محکمی وجود ندارد که بتوان نتیجه گرفت خامنه‌ای در کوتاه مدت با زندگی وداع خواهد کرد. حتی این امکان که او تا پایان دوره هشت ساله فعالیت مجلس خبرگان نیز زنده بماند، کاملا منتفی نیست. Continue reading

حکم سیاسی مشارکت در ١١ سپتامبر

اقدام دادگاهى در نیویورک در محکوم کردن غیابى جمهورى اسلامى به پرداخت ده میلیارد و نیم دلار غرامت بابت کمک به عاملان فاجعه ١١ سپتامبر از اتفاقات عجیب روز هاى پیش بود که اعتبار دستگاه قضائی آمریکا را در حدى خدشه دار ساخت. بر اساس حکم “قاضی جورج دانیلز”، ایران باید به خانواده هر یک از قربانیان یا وصی آنها مبلغ ۲ میلیون دلار غرامت بپردازد. شرکت‌های بیمه هم باید ۳ میلیارد دلار غرامت از ایران دریافت کنند. وی ابتدا در سال ۲۰۱۱ حکومت ایران و به طور مشخص، رهبری، اکبر هاشمی رفسنجانی، نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و وزارت اطلاعات با همکاری چند وزارتخانه دیگر من جمله امور خارجه، دفاع و بهداشت و درمان و فرهنگ و ارشاد اسلامی و همچنین بانک‌های تجارت و ملت را در حادثه ۱۱ سپتامبر به عنوان حامی عملیات و پشتیبانی عناصر القاعده معرفی کرد.

mousavinia20110911143245280

دلیل صدور این حکم نامعقول این است که ایران نتوانسته در برابر اتهاماتی که در خصوص حوادث یازده سپتامبر به این کشور از سوی دادگاه وارد شده، از خود دفاع کند! در حالى که مسئولان جمهورى اسلامى در پرونده هاى مفتوحه در دادگاه هاى امریکا شرکت نکرده و نمى کنند. این حکم با تحقیقات گسترده نهاد هاى اطلاعاتى وقضائی آمریکا در خصوص انفجار برج هاى دو قلو منهتن تعارض دارد. هیچگاه مجموعه نهاد هاى اطلاعاتى و دولت آمریکا به صورت قطعی مدعى مشارکت جمهورى اسلامى ایران نشده اند. Continue reading

احمدی‌نژاد و چالش‌های بازگشت به سیاست

تحرکات محمود احمدی‌نژاد بعد از اعلام نتایج انتخابات مجلس دهم افزایش یافته است. سخنرانی وی در ورامین تفاوت‌های ملموسی با موضع‌گیری‌های بعد از خروج از دفتر ریاست جمهوری داشت و صریح‌تر به بیان سخنان سیاسی پرداخت و غیرمستقیم عملکرد دولت اعتدال را مورد انتقاد قرار داد.

3AF18F2F-1BFC-4C04-A05F-258C238EEBA1_w640_r1_s

این اتفاق باعث شد تا بازار گمانه‌زنی‌ها رونق یابد و عده‌ای مدعی تدارک او برای رقابت با حسن روحانی در انتخابات ریاست جمهوری سال ۹۶ شوند. شایعاتی نیز مطرح است که وی بزودی مصاحبه مطبوعاتی خواهد داشت و همچنین برای دیدار با شرکت‌کنندگان در اردوهای راهیان نور به خوزستان می‌رود. صحت این ادعا‌ها معلوم نیست. اما آنچه روشن است آهنگ فعالیت‌های سیاسی و حضور در مراسم عمومی احمدی‌نژاد رو به افزایش است.  Continue reading