جمهوری خواهی عرفی در زمان محمد رضا شاه پهلوی

حمله متفقین در شهریور ماه ۱۳۲۰ و سقوط سلطنت رضا شاه عرصه سیاسی ایران را وارد فصل جدیدی ساخت. در این زمان  فضای جامعه بعد از اختناق شدید زمان رضا شاه به یک باره باز شد، اما شرایط اجتماعی، موازنه قوا و پراکندگی نیروهای جمهوری خواه اجازه نداد تا نظام جمهوری به عنوان آلترناتیو مطرح باشد. همچنین زمینه اجتماعی گسترده ای نیز برای جمهوری خواهی وجود نداشت. فقدان نهاد سازی سیاسی و حکمرانی آمرانه نوعی آشفتگی در فضای جامعه بعد از تبعید رضاشاه  ایجاد کرده بود.

تنها بازگشت به سطنت قاجار به عنوان بدیل تداوم سلطنت سلسله پهلوی بر روی میز دولت وقت بریتانیا قرار داشت وسرانجام با تاثیرگذاری محمد علی فروغی محمد رضا شاه با موافقت دولت وقت بریتانیا بر تخت سلطنت نشست. اما تداوم ساخت مطلقه بخصوص بعد از ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و تحکیم پایه های استبداد عرفی باعث شد تا جمهوری خواهی در پراتیک سیاسی بخشی از نیروهای اپوزیسیون مطرح باشد و سرانجام به نیروی اجتماعی نیرومندی در آستانه انقلاب بهمن ۵۷ تبدیل شود. ادامه‌ی خواندن

ارسال شده در پژوهش‌های تاریخی | پاسخ دهید:

ائتلاف های خلق الساعه و مدار بسته دمکراسی در ایران معاصر

نیاز به ایجاد نیروی فراگیر سیاسی برای پیشبرد تحولات سیاسی مثبت و پیشرفت کشور در چارچوب افزایش مشارکت سیاسی بحثی ریشه دار در تاریخ سیاسی معاصر ایران است. در بزنگاه های سیاسی ونقاط عطف تحولات کشور از نهضت مشروطه تا کنون تمایل به شکل دهی ائتلافات فراگیر در شرایطی که تزلزل در ساخت مطلقه قدرت بوجود آمده است، وجود داشته است. در این شرایط عمدتا نیاز پراگماتیستی به وحدت باعث نادیده گرفتن اختلافات مبنایی و اتفاق نظر حول یک شخص و یا جمع بر اساس وعده های غیر قابل سنجش شده است. وجود دشمن مشترک و معطوف کردن حساسیت ها به تضاد اصلی نیز این رویکرد را تقویت کرده است.

اما ائتلاف کنندگان بعد از پیروزی به دلیل شکاف ها و تضادهای حل نشده که موکول به آینده نامعلوم شده بودند و پایه های منطقی و مستحکمی نداشتند، خیلی زود فروپاشیده و پیروزی ها به دولت مستعجل ختم شدند. نتیجه کار مدار بسته دمکراسی و حاکمیت ملی ایران و تداوم بقای پاردایم استبداد در اشکال مختلف بوده است. البته تداوم استبداد یک پدیده چند وجهی است و عوامل متعددی در آن نقش دارند اما شتابزدگی در ایجاد وحدت های صوری و ناگهانی در بستر توسعه نیافتگی سیاسی ایران و فقدان نهادسازی سیاسی و ضعف کار تشکیلاتی عنصر مهمی است. ادامه‌ی خواندن

ارسال شده در سیاسی, مقالات | پاسخ دهید:

مهندس بازرگان و ماندگاری در سیاست

با گذشت بیش از ٢۴ سال از فوت مهندس مهدی بازرگان، میراث سیاسی وی هنوز در عرصه سیاسی و عمومی ایران جاری است  و حتی  به نوعی می‌توان گفت دیدگاه‌ها ، مشی سیاسی و به‌خصوص انتقاداتش از جمهوری اسلامی بازتاب بیشتری یافته و با اقبال گسترده‌تری مواجه شده است.

مهندس بازرگان اگرچه یک عنصر تشکیلاتی بود اما عملکرد وی در نهایت فراتر از جبهه ملی و نهضت آزادی، از وی کاراکتری ترسیم نموده است که خطوط تمایز خاص خود را دارد و قابل ادغام و تحویل به جمع خاصی نیست. غلط نیست اگر گفته‌شود او شخصیت یگانه‌ای بود. البته نهضت آزادی بخشی از کارنامه‌ی سیاسی رئیس دولت موقت است اما مقایسه‌ی دوران فعالیت نهضت، قبل و بعد از دبیر کلی مهندس بازرگان به خوبی تمایزات‌و تاثیرات فردی مهندس بازرگان و آثارعینی و عملی وی بر مشی نهضت آزادی را روشن می‌سازد. سیاست برای مهندس بازرگان هیچگاه یک امر حرفه‌ای نبود؛ او سیاست‌ورزی متعارف و متداول را رد می‌کرد؛ عمیقا سیاست و دیانت را تا پیش از سالیان پایانی عمر یکی می‌دانست و هر دو را در خدمت خیر عمومی براساس بینش عقلانی و علمی زمانه به‌شمار می‌آورد. ادامه‌ی خواندن

ارسال شده در پژوهش‌های تاریخی, مقالات | پاسخ دهید:

دستان خالی زاکانی در بازسازی سناریوی شکست خورده سپاه در ۱۸ تیر

مناظره علیرضا زاکانی و سید مصطفی تاجزاده بر سر فاجعه کوی دانشگاه تهران بار دیگر مناقشه بر سر این پرونده مهم تاریخی که هنوز باز است را در کانون توجه افکار عمومی قرار داد. با گذشت بیش از ۱۹ سال، هنوز ابعادی از فاجعه یادشده مبهم باقی‌مانده‌است و معلوم نیست تصمیم‌گیران حمله شبانه به خانه دانشجویان چه کسانی بودند و فرایند تصمیم‌سازی چه مسیری را طی کرد و هدف نهایی آنها چه بود.

مشاهدات شخصی نگارنده به عنوان کسی که در بطن ماجرا حضور داشت، فرضیه‌ای را تقویت می‌کند که بعد از فازهای اول و دوم حمله وحشیانه و تحریک دانشجویان قرار بود فاز سوم با سلب اعتبار از دولت اصلاحات به سمت زمینگیرکردن جنبش اصلاحی دوم خرداد و چه بسا استیضاح سیدمحمد خاتمی پیش برود یا اگر این هدف قابل وصول نشد، دولت خاتمی و توان اصلاحی آن را فلج سازد. نامه تهدید‌آمیز جمعی از فرماندهان سپاه در این خصوص روشنگر است. امابرخلاف تلاش ناشیانه زاکانی، وقایع بعد از حمله و واکنش خودجوش جمعی از دانشجویان در دفاع از خود و شکل‌گیری جنبش اعتراضی ۱۸ تیر مشخص بوده و قابل تحریف نیست. ادامه‌ی خواندن

ارسال شده در پژوهش‌های تاریخی, سیاسی | پاسخ دهید:

تزلزل ترامپ و انتظار سخت جمهوری اسلامی

دونالد ترامپ در روزهای اول سال ۲۰۱۹ بمانند گذشته بر روی موفقیت سیاست تنبیهی اش علیه جمهوری اسلامی ایران ماتور داد. وی اعلام داشت که مقامات حکومت ایران پیغام هایی برای مذاکره داده و بزودی گفتگو را می پذیرند. اما سخنگوی وزارت خارجه و علی شمخانی دبیر شورای امنیت ملی این ادعا را تکذیب کرده و مدعی شدند مقامات آمریکایی در مقاطع مختلف پیشنهاد مذاکره داده اند که با پاسخ منفی آنها روبرو شده است. البته دولت آمریکا به صورت علنی بارها از تمایل خود به مذاکره با جمهوری اسلامی با هدف رسیدن به توافقنامه جدید در حوزه هسته ای، موشکی و امنیت خاورمیانه سخن به میان آورده است.

اما در ورای این جنگ کلامی واقعیت این است که در شرایط کنونی وبا توجه به وخامت فزاینده اوضاع اقتصادی، فشار سنگین خارجی و کمبود منابع حکومت، امکان مقاومت نامحدود وجود ندارد و جمهوری اسلامی با علم به این واقعیت به دنبال ایستادگی موقت برای پیدا کردن زمان مناسب مذاکره است. ادامه‌ی خواندن

ارسال شده در سیاسی | پاسخ دهید:

فلاکت اقتصادی وتهدید جنبش های تمامیت خواه

روزنامه ایران در هفته های گذشته اقدا م به انتشار نتایج یک نظرسنجی اتاق بازرگانی تهران از فعالان اقصادی کرد. خروجی این نظر سنجی ناامیدی و بدبینی است که تولید و تولید کننده در ایران را تهدید می کند.  ۷۸ درصد پاسخ دهندگان چشم انداز اقتصادی کشور را تیره ارزیابی کرده اند با خود را در وضعیتی نمی بینند که بتوانند گمانه زنی دقیقی در مورد آینده داشته باشند. جمعبندی اکثریت فعالان اقتصادی که مورد پرسش قرار گرفته اند، نگاه منفی نسبت به عملکرد اقتصادی نظام است و معتقدند که اقتصاد ایران در مسیری روشن و رو به بهبود حرکت نمی کند.

از آنجاییکه فعالان اقتصادی عمدتا در بیان نظرات خود محافظه کار و محتاط هستند این نظرسنجی را می تواند مهر تاییدی بر روند قهقرایی اقتصادی کشور دانست که تشدید وخامت اوضاع معیشتی مردم یکی از جلوه ها و نمودهای آن است. در این شرایط مطالبات اقتصادی و مسائل مربوط به نیازهای اولیه زندگی به اولویت بخش بزرگی از بخش معترض و خاکستری جامعه تبدیل شده و می توان حدس زد در سطح جامعه از مطالبات سیاسی و فرهنگی پیشی گرفته است. ادامه‌ی خواندن

ارسال شده در مقالات | پاسخ دهید:

گامی جدید برای ایجاد قطب قدرتمند جمهوری‌خواهی در سیاست ایران

بیانیه ۴ سازمان(۱) « اتحاد جمهوری خواهان ایران»”، « حزب چپ ایران»، « سازمان های جبهه ملی ایران در خارج از کشور» و « همبستگی جمهوری خواهان ایران» در خصوص نیاز مبرم ملی به ایجاد جمهوری متکی بر آرای آزاد مردم ایران از رویدادهای خبرساز اخیر بود. این ۴ سازمان جمهوری خواه عرفی( سکولار) تمایز مشی و برنامه سیاسی خود با دیگر گرایش های سیاسی ایران که در ارتباط با نظم های « موروثی» و «ولایی» فعالیت می کنند، را اعلام کردند.

آنها در عین حال تصریح کردند که مجموعه نیروهای دمکراسی خواه را متنوع و متکثر ارزیابی می کنند ودر نهایت ساختار دمکراسی و نظام حکمرانی پساگذار باید از سوی مردم ایران در چارچوب رعایت پلورالیسم و حقوق شهروندی تعیین شود. ادامه‌ی خواندن

ارسال شده در سیاسی | پاسخ دهید:

سناریو سازی ۹۸ و نیاز به بازخوانی اعتراضات ۸۸

نهمین سالگرد راهپیمایی حکومتی ۹ دی ۱۳۸۸ که توسط دستگاه سرکوب سازماندهی شد و نقش مهمی در فروکش کردن اعتراضات انتخاباتی ۸۸ ایفا کرد،  ویژگی های خاصی داشت. برای نخستین بار در این ۹ سال جزئیات جدیدی از مذاکرات مقام‌های عالی رتبه از جمله رهبر جمهوری اسلامی یا  محسنی اژه ای وزیر اطلاعات وقت منتشر شد. مجموعه ای با عنوان ” فتنه تغلب” در خصوص جنبش اعتراضی ۸۸ توسط مصطفی غفاری گرد آمده و بوسیله انتشارات انقلاب اسلامی (وابسته به دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای) در ۴۶۰ صفحه منتشر شد که جامع ترین اثر نوشتاری در خصوص روایت نهاد ولایت فقیه ونیروهای همسو علیه جنبش سبز است.

همچنین تجمعات امسال در سطحی نزدیک به سال ۸۸ در شهرهای مختف برگزار شد و رسانه های اصول گرای تندرو مانور زیادی بر روی آنها دادند. اما این مانور نشان داد نظام هنوز در کابوس اعتراضات خیابانى جنبش سبز است و نگرانى از حرکت به مراتب رادیکال تر دى ماه ٩۶ این فوبیا را تشدید کرده است. در واقع این تجمعات حکومتى را باید نمایش ترس نهاد ولایت فقیه دانست. در ادامه تلاش می شود چرایی بازخوانی تجربه جنبش سبز از سوی نظام مورد بررسی قرار می گیرد و همچنین به تحلیل محتوایی اطلاعات جدید پرداخته می شود. ادامه‌ی خواندن

ارسال شده در سیاسی, مقالات | پاسخ دهید:

جمهوری خواهی عرفی در دوران رضا شاه

رضا خان سردارسپه بعد از اعلان انصراف از تاسیس جمهوری با پشتیبانی برخی از مراجع تقلید وقت و بزرگان سیاست و جو مساعد برای ظهور یک حاکم مقتدر توسعه گرا متمایل به تشکیل نظام پادشاهی جدید بعد از انقراض سلسله قاجاریه شد. در این میان نقش مراجع برجسته ان دوران آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی، میرزا حسین نائینی و آیت الله شیخ عبدالکریم حائری یزدی در بسته شدن پرونده جمهوریت و هموار شدن پادشاهی رضا شاه پر رنگ بود. گذاشتن تاج شاهی بر سر رضا شاه توسط میرزا محمد پسر آخوند خراسانی معروف به ” آقازاده” این اثرگذاری را به شکل نمادین نشان می دهد. آن سه مرجع تقلید در تلگرافی بعد از دیدار با رضا خان در تاریخ ۱۲ فروردین ۱۳۰۳ در اعلام الغاء جمهوریت به شرح زیر  منتشر کردند:

« بسم الله الرحمان الرحیم، جنابان مستطابان حجج اسلام و طبقات اعیان و تجار و اصناف و قاطبه ملت ایران دامت تائید‌اتهم چون در تشکیل جمهوریت اظهاراتی شده بود که مرضی (مورد رضایت) عموم نبود و با مقتضیات این مملکت مناسبت نداشت لهذا در موقع تشرف حضرت اشرف، حضرت آقای رئیس الوزراء دامت شوکته برای موادعه به دارالایمان قم نقض این عنوان [جمهوریت] و الغاء اظهارات مذکوره و اعلان آنرا به تمام بلاد خواستار شدیم و اجابت فرمودند. انشاءالله تعالی عموم قدر این نعمت را بدانند و از این عنایت کاملا تشکر نمایند.» ادامه‌ی خواندن

ارسال شده در پژوهش‌های تاریخی | پاسخ دهید:

رشد خودکشی در ایران و غفلت عامدانه نظام

الگوی خودکشی در سطح جهانی وملی در سالیان گذشته با تحولاتی همراه شده است. در حال حاضر سالانه یک میلیون نفر در دنیا در اثر خودکشی جان می بازند. در حالی که تلاش برای خودکشی که به مرگ منجر نمی شود تقریبا بیست برابر این رقم است. دو دگرگونی عمده “افزایش نرخ خودکشی در بین جوانان” و “سهم  اول رده سنی  ۱۵ تا ۴۴ سال در سبد خودکشی “است در حالی که به لحاظ تاریخی خودکشی بیشتر در سنین بالای ۴۵ سال در بین مردان بوقوع می پیوسته است. اما در حال حاضر این ناهنجاری اجتماعی و شناسه اختلال روانی در بین زنان  وجوانان رو به افزایش است.

ایران اگرچه جزو بدترین کشور های دنیا از لحاظ شمار خودکشی نیست و تقریبا در ازای هر ۱۰۰ هزار نفر تعداد خودکشی در ایران ۶ نفر در برابر ۱۶ نفر آمار جهانی است،   اما در سالیان گذشته تعداد کسانی که تصمیم به خاتمه داوطلبانه و یا از سر ناگزیری زندگی گرفته اند، زیاد شده است. ادامه‌ی خواندن

ارسال شده در مقالات | پاسخ دهید: